GINGANOY kita sang sitwasyon, sang kasakuon kag kabalaka sa pag-away sa pandemya nga dala sang COVID-19.
Sa matag-adlaw nga tanan aton ginabantayan kon pila ka kaso ang nagadugang, kon pila ang nakarekober kag kon pila ang napatay sa kada maggwa ang COVID-19 case bulletin sang Department of Health 6.
Apang, magluwas sa COVID-19, may mga bagay pa gid may kaantanan sa aton ikaayong-lawas ang dapat hatagan man sang atensyon, kaangay sang kaso sang rabies sa probinsya sang Iloilo kon sa diin may apat na ka tawo ang napatay sa sini lang nga tuig 2020.
Bangud sini, napukaw ang interes kag kabalaka ni 3rd District Board Member Matt Palabrica sa makaalarma nga sitwasyon sang anti-rabies program sang probinsya kon sa diin ang Iloilo may yara lang sang four percent nga accomplishment sa dog vaccination program sa sini nga tuig.
Gintandog niya ang ini nga problema paagi sa iya nga privilege speech nga may tig-ulo “The Need to Strengthen Our Anti-Rabies Program” sa 56th regular session sang 13th Sangguniang Panlalawigan ng Iloilo.
Suno sa natipon nga datus, umpisa sang tuig 2015 may 50 percent nga accomplishment sa dog vaccination ang Iloilo Provincial Veterinary Office kag naalarma siya bangud sadtong tuig 2019 nga may yara lang sang 20.9 percent nga performance kon sa diin ang populasyon sang ido sa sina nga tuig yara sa 258,203 kag nagadamo pa tubtub sa karon.
Makatulublag pa gid bangud nga sadtong tuig 2018 may yara sang 70 ka kaso sang rabies kag sa sini nagapangaduha ang Iloilo sa probinsya sang Pampanga sa rabies statistics sa bug-os nga pungsod.
Posible nga napabay-an ang dog vaccination program sa tunga sang masaku nga pag-away sa COVID-19 pandemic.
Umpisa sadtong Enero tubtub Hunyo sa sini nga tuig, yara lang sa four percent ang accomplishment sa vaccination program ukon 11,758 lang ka ido ang nabakunahan sa masobra 262 mil ka mga ido sa bug-os nga probinsya.
Base sa datus sang Provincial Health Office, ang animal bite statistics nagasiling nga may 27,955 ukon kapin sa 1.3 percent sang populasyon sang probinsya ang nakagat sang sapat, kag kon ang average nga gasto para sa isa ka tawo nga nakagat nagabalor sang 6,000 pesos, may kahul-anan na ang probinsya nga nagalab-ot sa 167,730,000 pesos sadtong tuig 2019 lamang, kag mas mataas pa ang kagastuhanan sadtong tuig 2017 kag tuig 2018.
Sa sini lang nga tuig, may yara na sang 7,547 ka dog bites kag ginabulubanta nga yara na sa P44.6 million ang nagasto sang probinsya para sa mga pasyente.
Kon ikumparar ang kaso sang dog bites sadtong 2019 kag karon nga 2020, mas manubo ang kaso bangud posible sa pagpabilin sang mga tawo sa ila balay ilabi na nga ginapatuman ang community quarantine.
Base sa report, ang apat ka persona nga napatay bangud sa rabies sa sini nga tuig nabalhag sa mga banwa sang Alimodian, Carles, Tigbauan, kag Dueñas nga ang pinakaulihi nga kaso nabalhag sadtong Hulyo 31.
Kutob sa bulan sang Hunyo, kapin lang sa 14,145 sa 262,240 nga populasyon sang ido ang nabakunahan.
Maathag, suno kay Board Member Matt Palabrica, nga wala nagkulang ang Sangguniang Panlalawigan sa pagsuporta sa anti-rabies program paagi sa mga ginpasar nga kinahanglanon nga ordinansa kag nagpain sang pondo para ibakal sang bakuna.
Kinahanglanon lang diri ang masangkad kag tayuyon nga health advocacy agud maduso sa tanan nga barangay sa probinsya, paagi sa internet kag sa radyo, kinahanglan man nga may information materials nga makalab-ot sa tanan nga barangay nga mahimo ipanagtag sang mga Barangay Health Worker kag mga Barangay Tanod sa ila pumuluyo.
Indi dapat pagkalipatan sang kada banwa sa probinsya ang ila anti-rabies program kag aktibidades, dapat ini nga paaktibuhon kag pabakuron. Pabutangan man sang dog pound agud mapapas ang mga layaw nga ido bangud kinahanglan gid nga balansehon ang pag-ulikid kag pag-amlig sa sini nga mga sapat kag ang pagdumdom sa mangin gasto sa pagpabulong kon makagat na sang ido.
Ginduso sini nga dapat magdesinyo sang programa ang probinsya kaangay sa pagpaaktibo sang Barangay ParaVet program nga naga-atipan sa mga sapat, kaangay sa pagbakuna.
Madamo pa sang mahimo ang mga local government unit para sa ila nasakupan. Makahatag na sila sang trabaho sa ila pumuluyo, maamligan pa nila sila batok sa kagat sang ido.
Madamo sang populasyon sang ido ang kada banwa, ginabulubanta nga yara ini sa 2,800 tubtub 16,000.
Sa bulig sang kada isa nga pumuluyo sa komunidad kag sa pagpanguna sang mga opisyal sa barangay kag sa mga banwa, indi mabudlay nga lab-uton ang handom nga mapapas ang rabies sa tuig 2030.
Matuod ang hambal ni Board Member Matt Palabrica nga ang tanan apektado sang rabies, 99 percent ini nga makamamatay apang 100 percent nga mahimo matapna kon nagabuylog ang tanan. (bertladera@gmail.com/PN)
